Hỏi bất kỳ người nuôi ong dú nào về nguyên nhân mất đàn, câu trả lời đầu tiên gần như luôn là kiến.
Và điều đáng nói là phần lớn trường hợp đều phòng được.
Thấy đường kiến đi thành hàng tới chân thùng hoặc lên mái che.
Ong tụ đông bất thường ở cửa tổ, có vẻ căng thẳng.
Xác ong nằm rải rác quanh thùng.
Nếu mở ra thì thấy kiến trong tổ và bọng mật bị phá.
Thấy dấu hiệu đầu tiên thì xử lý ngay trong ngày, đừng chờ.
| Mức độ | Dấu hiệu | Xử lý |
|---|---|---|
| Mới chớm | Vài con kiến quanh chân thùng | Kiểm chân chống, cắt cầu nối |
| Đang tấn công | Đường kiến thành hàng, ong căng ở cửa | Cắt đường ngay, xử lý trong ngày |
| Nặng | Kiến vào trong tổ, bọng bị phá | Cứu phần còn lại, cân nhắc ghép |
| Quá muộn | Tổ trống, chỉ còn kiến | Thu thùng, làm sạch, rút kinh nghiệm |
Cắt đường đi trước: tìm xem kiến vào bằng lối nào, thường là cành lá chạm thùng, dây phơi, hoặc cỏ mọc cao.
Làm lại chân chống kiến: đổ nước vào bát, hoặc bôi lại lớp chặn.
Lau sạch mật vương ra ngoài thùng, vì mùi mật là thứ hút kiến.
Nếu kiến đã vào trong thì mở thùng, dọn phần bị phá, lau sạch.
Nếu đàn đã quá yếu thì cân nhắc ghép phần quân còn lại về đàn khác thay vì để tàn dần.
Chân ngâm nước rất tốt, nhưng chỉ khi kiến không có đường nào khác.
Một cành lá chạm mái. Một sợi dây phơi vắt ngang. Cỏ mọc cao chạm đáy thùng. Tấm che nắng dựa vào tường.
Mỗi thứ đó đều là một cây cầu, và làm mọi khoản đầu tư vào chân chống kiến thành vô nghĩa.
Vì vậy việc phát quang quanh thùng quan trọng ngang với chân chống, mà lại không tốn gì.
Giữ khoảng trống ít nhất nửa mét quanh mỗi thùng.
Nhiều người mới nghĩ tới việc rắc thuốc diệt kiến quanh thùng.
Đây là việc không nên. Ong dú nhạy với hoá chất, và cứu kiến mà mất ong thì vô nghĩa.
Các biện pháp cơ học vừa rẻ vừa hiệu quả hơn, và không có rủi ro nào.
Nếu tìm được tổ kiến thì xử lý ở nơi cách xa khu đặt tổ, không xử lý ngay cạnh thùng.
Tuần đầu sau khi tách đàn: tổ mới quân ít, nhựa cây chưa trám kín.
Tuần đầu sau khi chuyển tổ về chỗ mới: đàn chưa ổn định và mùi mật có thể vương ra.
Sau mỗi lần mở thùng: lớp trám bị phá, vài ngày sau đàn mới làm lại xong.
Trong quãng cuối mùa khô: nguồn ăn ngoài cạn nên kiến hoạt động mạnh hơn.
Ở Việt Nam thì kiến và nắng chiều là hai mối lo thường trực ở vườn nhà. Trong bốn giai đoạn trên nên kiểm hằng ngày thay vì hằng tuần.
Vì đàn yếu không chống nổi, và một đêm là đủ để bị dọn sạch.
Rất hiệu quả, nhưng chỉ khi không còn cầu nối nào khác.
Không. Ong dú nhạy với hoá chất.
Tuỳ mức. Nếu đàn còn khá thì dọn sạch và xử lý đường đi, nếu quá yếu thì ghép.
Tuần đầu sau khi tách, sau khi chuyển tổ, và sau mỗi lần mở thùng.
Sự cố hay gặp ở vùng ẩm và sau những mùa mưa dài. Nguyên nhân thật đằng sau, cách xử lý theo từng mức độ và cách phòng ngừa.
Không cần mở thùng ra tìm chúa làm gì. Dấu hiệu gián tiếp, mốc thời gian cần nhớ và cách xử lý nếu đúng là đàn mất chúa.
Hiếm gặp hơn chuyện mất đàn vì kiến nhưng vẫn xảy ra. Những nguyên nhân đã được ghi nhận và cách phòng tránh ngay từ đầu.
Xác ong nằm nhiều trước cửa sau khi vườn quanh đó phun thuốc. Cách nhận biết cho đúng và những gì thực sự làm được lúc đó.
Gió bão, vật nuôi húc phải, hoặc do chân kê đã mục. Cách xử lý ngay tại chỗ và cách gia cố lại cho những mùa bão sau này.
Không có dấu hiệu rõ ràng nào nhưng quân cứ ít đi dần đều. Cách loại trừ từng nguyên nhân một theo đúng một thứ tự hợp lý.
Thùng nuôi và nhà ong dú: vật liệu, kích thước, độ dày gỗ, cách chống nóng, chống mưa hắt, cách bố trí giá kệ. Thiên về kỹ thuật dụng cụ và tự làm thùng.